Dat fruitbomen een belangrijke rol spelen als luchtzuiveraars en zuurstofproducenten is algemeen bekend. Via fotosynthese zetten ze koolstofdioxide (CO₂) om in zuurstof.

Maar hoe zit het met de opslag van koolstof, zowel boven als onder de grond, in fruitplantages? Die vraag stond centraal in een studie van het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO). Aan de hand van veldmetingen onderzochten de wetenschappers hoeveel koolstof netto wordt opgeslagen, zowel in de bodem als in de houtige biomassa van de bomen.

Daarvoor werden metingen uitgevoerd in twaalf laagstamfruitplantages in Vlaanderen: negen perenboomgaarden (Conference) en drie appelboomgaarden. Negen percelen lagen in Deinze (Oost-Vlaanderen) en drie in Asse (Vlaams-Brabant). De bomen waren tussen 9 en 70 jaar oud en groeiden op lemig zand of leembodem. De plantdichtheid varieerde van 1.400 tot 3.000 bomen per hectare.

Onderzochte fruitplantages in Deinze en Asse.
Foto: © ILVO

De resultaten van de studie met betrekking tot de ondergrondse en bovengrondse koolstofopslag zijn als volgt:

Koolstofopslag in de bodem:

Voor het onderzoek naar de ondergrondse koolstofopslag werden bodemstalen genomen in zowel de grasstroken als de boomstroken, telkens op drie dieptes: 0–30 cm, 30–60 cm en 60–90 cm.

In de bovenste bodemlaag (0–30 cm) bleken zowel het koolstofgehalte als de koolstofvoorraad sterk afhankelijk van de leeftijd van de bomen. 

Bodemstalen nemen
Foto: © ILVO

In de grasstroken werd een hogere koolstofvoorraad gemeten dan in de boomstroken. Dat is te danken aan de permanente begroeiing en de voortdurende aanvoer van organische stof via wortels, worteluitscheidingen, grasresten en de toediening van stalmest.

In de grasstroken werd een grotere ondergrondse koolstofvoorraad gemeten dan in de boomstroken.
Foto: © ILVO

Er werden geen noemenswaardige verschillen vastgesteld tussen appel- en perenplantages. Ook in de diepere bodemlagen (30–60 cm en 60–90 cm) hadden noch de leeftijd van de bomen, noch het type strook een duidelijke invloed op het koolstofgehalte van de bodem. De gemeten koolstofconcentraties en -voorraden lagen daar bovendien aanzienlijk lager dan in de bovenste bodemlaag.

Vergeleken met eerdere metingen uit 2012 werd in 2022 – voornamelijk in de bovenste bodemlaag (0–23 cm) – een gemiddelde toename van 2,1 ton koolstof per hectare per jaar vastgesteld.

Koolstofopslag in de houtige biomassa

De gemiddelde koolstofvoorraad in de bovengrondse houtige biomassa van de onderzochte plantages bedroeg 17,12 ton per hectare. Wanneer ook het wortelstelsel wordt meegerekend, stijgt dit tot 21,49 ton per hectare.

De jaarlijkse toename van de koolstofopslag wordt geraamd op 0,43 ton per hectare zonder wortels en 0,54 ton per hectare inclusief het wortelstelsel. Houtige gewassen spelen dus een cruciale rol bij de opslag van koolstof.

Onderzoek naar de koolstofopslag in de houtige biomassa.
Foto: © ILVO

De leeftijd van de bomen blijkt daarbij een belangrijke factor. Oudere bomen slaan aanzienlijk meer koolstof op in hun biomassa dan jongere bomen, en die toename verloopt vrijwel lineair. Tussen appel- en perenbomen werden daarentegen geen grote verschillen vastgesteld.

Bij het rooien van bomen of bij het beëindigen of verplaatsen van fruitplantages is het daarom belangrijk om de opgebouwde koolstofvoorraad zoveel mogelijk te behouden. Dat kan bijvoorbeeld door bodemverstoring te beperken en het vrijgekomen hout duurzaam te benutten, bijvoorbeeld in toepassingen met een lange levensduur of als hernieuwbare energiebron.

Conclusie

Fruitplantages vormen belangrijke boven- en ondergrondse koolstofreservoirs. De jaarlijkse koolstofopslag in laagstamfruitplantages bedraagt gezamenlijk 0,43 tot 0,69 ton koolstof per hectare in de biomassa en 0,65 tot ongeveer 2 ton koolstof per hectare in de bodem. Dat komt overeen met respectievelijk 1,6 tot 2,5 ton en 2,4 tot 7,3 ton CO₂.

In vergelijking met percelen zonder houtige gewassen hebben fruitplantages dus een aanzienlijk potentieel om jaarlijks koolstof vast te leggen én een grote bestaande koolstofvoorraad te behouden.

Een hoger koolstofgehalte in de bodem draagt bovendien niet alleen bij aan de klimaatdoelstellingen, maar verbetert ook de bodemvruchtbaarheid, de beschikbaarheid van nutriënten, het waterbergend vermogen, de bodemstructuur, de microbiële activiteit en uiteindelijk ook de opbrengst.

Fruitbomen zijn belangrijke koolstofreservoirs.
Foto: © ILVO

Meer informatie: www.wirpackennachhaltigkeitan.eu

Mede gefinancierd door de Europese Unie.

De standpunten en meningen die in deze campagne worden geuit, zijn uitsluitend die van de auteurs en weerspiegelen niet noodzakelijk die van de Europese Unie of het Europees Uitvoerend Agentschap voor onderzoek (REA). Noch de Europese Unie, noch de subsidieverlenende instantie kan hiervoor aansprakelijk worden gesteld.